W dzisiejszym wpisie skupimy się na skutkach jakie na gruncie Prawa łowieckiego może za sobą nieść ogrodzenie uprawy.
Na wstępie, przyjrzyjmy się bliżej przepisom obowiązującym w tym zakresie. Zgodnie z art. 26 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1995 r. – Prawo łowieckie (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1173) [dalej: p.ł.] w skład obwodów łowieckich nie wchodzą:
- budowle,
- zakłady i urządzenia,
- tereny przeznaczone na cele: społeczne, kultu religijnego, przemysłowe, handlowe, składowe, transportowe i inne cele gospodarcze,
- obiekty o charakterze zabytkowym i specjalnym, w granicach ich ogrodzeń.
Bardzo często dostajemy od Państwa pytania dotyczące uszkodzenia przez zwierzynę upraw, które są ogrodzone. Czy w takiej sytuacji nadal stanowią one część obwodu łowieckiego? Poniżej wyjaśniamy, co musi nastąpić, aby móc zakwalifikować teren uszkodzonej uprawy jako wyłączony z obwodu łowieckiego, w świetle przytoczonego powyżej przepisu. Jest to możliwe w sytuacji jednoczesnego zaistnienia dwóch przesłanek:
- po pierwsze: teren musi być ogrodzony
- po drugie: teren musi być przeznaczony na jeden ze wskazanych w ww. przepisie celów (w przypadku uprawy czy plantacji nie mamy bowiem do czynienia z budowlą, zakładem czy urządzeniami).
Przyjrzyjmy się też bliżej piśmiennictwu, w którym jednoznacznie wskazuje się, że: „Przepis ten (art. 26 pkt 4 p.ł. ) odwołuje się do kryterium funkcjonalnego, tzn. nie zezwala na włączenie w obręb terenów łowieckich obszarów wykorzystywanych w celach, których nie można pogodzić z gospodarką łowiecką (przemysłowych, handlowych, transportowych, religijnych i innych). Wymogiem wykluczenia takich terenów z obwodów łowieckich jest to, aby zostały one ogrodzone. Z powyższego przepisu wywodzony jest wniosek, że właściciel nieruchomości wykorzystywanej w jednym z celów określonych przez art. 26 pkt 4 ustawy podejmuje decyzję o tym, czy wejdą one w skład terenów myśliwskich, zaś wyrazem tej decyzji jest ogrodzenie jego nieruchomości (por. uzasadnienie wyroku TK z dnia 10 lipca 2014 r., P 19/13). W doktrynie przyjmuje się, że „ogrodzeniem” w rozumieniu komentowanej normy są także instalacje tymczasowe, prowizoryczne, a nie tylko trwale związane z gruntem 79. Należy podkreślić, że dla wyłączenia danego obszaru z obwodu łowieckiego obie powyższe przesłanki (wymienione w art. 26 pkt 4 ustawy), tj. przeznaczenie gruntu oraz jego ogrodzenie, muszą zostać spełnione łącznie. Ogrodzenie terenu o innym przeznaczeniu niż wymienione w komentowanym przepisie nie skutkuje wykluczeniem go z terenów łowieckich”. (por. A. Pązik [w:] M. Słomski, A. Pązik, Prawo łowieckie. Komentarz, Warszawa 2015, art. 26).
Czym jednak jest „ogrodzenie” i jak rozumiane jest z punktu widzenia prawa? Z interpretacji przedstawionej przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska wynika, że pojęcie „ogrodzenia” z uwagi na brak legalnej definicji tego pojęcia należy rozumieć zgodnie z jego językowym znaczeniem. Pełna odpowiedź Ministra Klimatu i Środowiska na petycję z dnia 8 września 2022 r., znak: DLŁ-WKO.053.17.2022.APR, znajduje się pod poniższym linkiem:
https://bip.mos.gov.pl/fileadmin/user_upload/bip/skargi_wnioski_petycje/Petycje_2022/053_Odp..pdf)
Sądy podkreślają ponadto, że aby uznać dany teren za wyłączony z obwodu łowieckiego należy też ustalić, czy na ogrodzonym terenie możliwe jest prowadzenie gospodarki łowieckiej. Przykładowo, w jednym z orzeczeń, Sąd Najwyższy wskazał, że: „Nie sposób łączyć każdego ogrodzenia terenu, jako wprowadzającego następstwo w postaci wyłączenia tego terenu z obwodu łowieckiego. Nie da się w szczególności usprawiedliwić twierdzenia, że na terenie ogrodzonego sadu wyłączone jest prowadzenie gospodarki łowieckiej pod każdą postacią”. (por. wyrok SN z 4.07.2002 r., I CKN 795/00, LEX nr 56890).
Jaki wniosek płynie z informacji przytoczonych w ramach wszystkich ww. źródeł? Przede wszystkim taki, że każdy pojedynczy przypadek musi być rozpatrywany indywidualnie, z uwzględnieniem możliwości prowadzenia gospodarki łowieckiej na danym terenie.
Aby w pełni przeanalizować temat, nie należy też zapominać o przywołaniu interpretacji art. 26 pkt 4 Prawa łowieckiego, zamieszonej na stronie internetowej Lasów Państwowych, która brzmi następująco: „Najistotniejszym w tej mierze aspektem pozostawać powinien charakter ogrodzenia i współistniejąca z nim wola właściciela co do np. woli zakazu wstępu na teren ogrodzony – co eliminuje odpowiedzialność odszkodowawczą podmiotu wykonującego zadania z zakresu gospodarki łowieckiej lub założenia ogrodzenia mającego jedynie na celu ochronę uprawy (sadu) przed immisją czynników przyrodniczych w tym zwierzyny łownej – co nie jest równoznaczne z wyłączeniem tej części obwodu, a co za tym idzie z wyłączeniem możliwości wykonywania gospodarki łowieckiej. Należy mieć na uwadze, iż wykładnia przepisu art. 26 pkt 4 Ustawy Prawo łowieckie nie może mieć charakteru rozszerzającego, w taki sposób, aby każde ogrodzenie terenu jakiejkolwiek działalności – stanowić miało wyłączenie z obwodu łowieckiego z mocy samego prawa. Albowiem nie bez znaczenia pozostają przepisy uprawniające właściciela określonego gruntu do złożenia stosownego wniosku o ich wyłączenie z obwodu łowieckiego. Stwierdzić należy, że aspekt ten powinien być rozpatrywany indywidualnie, biorąc za podstawę rozważenie korelacji – praw i obowiązków, które przypadają w udziale dzierżawcy obwodu łowieckiego i odpowiednio też posiadaczowi uszkodzonej uprawy, która została ogrodzona.” (Powyższa informacja znajduje się w: Odpowiedź na pytania nr 45, str. 50. Bezpośredni link:
https://www.lasy.gov.pl/pl/informacje/aktualnosci/ruszaja-szkolenia-z-zakresu-szacowania-szkod-lowieckich/pytania-i-odpowiedzi-11-03-19.pdf).
Także Polski Związek Łowiecki zaleca rozważność przy interpretacji art. 26 pkt 4 Prawa łowieckiego (co wynika z pisma, które zostało skierowane do zarządów okręgowych PZŁ w dniu 6 czerwca 2022 r.).
Podsumowując, każda sprawa związana z ogrodzeniem terenu, winna być traktowana indywidualnie. Rozpatrując analogiczne sprawy, w pierwszej kolejności należy ustalić przeznaczenie terenu, na którym znajduje się uszkodzona uprawa (tj. czy można go zakwalifikować jako przeznaczony na inny cel gospodarczy lub inny wymieniony w art. 26 pkt 4 Prawa łowieckiego). Ponadto należy też ustalić, czy teren ten jest całkowicie ogrodzony (warto także zwrócić uwagę na rodzaj ogrodzenia oraz cel jego zamontowania) przez co niemożliwe jest prowadzenie na nim gospodarki łowieckiej. Dopiero po fizycznym ustaleniu, że łącznie zachodzą przesłanki wymienione a art. 26 pkt 4 p.ł., uzasadnione będzie przekazanie sprawy według właściwości zarządowi danego województwa (na podstawie art. 50 ust. 1b Prawa łowieckiego i art. 65 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 49a ust. 1 Prawa łowieckiego).
