W dzisiejszym wpisie bliżej przyjrzymy się ryzykom związanym z nieprawidłowo rozpatrywanymi wnioskami o udostępnienie informacji publicznej. Czy i jakie konsekwencje mogą grozić za niedopatrzenia z tym związane?
Bezczynność / przewlekłość
Najczęstszą konsekwencją nieprawidłowo rozpatrzonego wniosku o udostępnienie informacji publicznej jest wniesienie przez wnioskodawcę skargi na bezczynność lub na przewlekłe prowadzenie postępowania.
Jeżeli skarga zostanie uznana za zasadną, sąd w swoim wyroku:
- zobowiązuje organ do udostępnienia informacji publicznej wnioskodawcy w określonym terminie
- stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania
- stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa
- Sąd może też, ale nie musi, orzec o wymierzeniu organowi grzywny (maksymalnie w wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim)
- Sąd może, ale nie musi, fakultatywnie: orzec o przyznaniu od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej, maksymalnie w wysokości pięciokrotności przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim
- zasądza na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.
Nie każdy z w/w elementów ma takie same konsekwencje dla organu wydającego decyzję w sprawie informacji publicznej. Dwa pierwsze podpunkty nie wiążą się zasadniczo z większą dolegliwością dla organu. Sprowadzają się one zasadniczo do stwierdzenia, że dotychczasowe postępowanie organu było nieprawidłowe, stąd też organ zobowiązany jest do udostępnienia danej informacji, zgodnie ze złożonym wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej.
O wiele poważniejsze konsekwencje związane są z trzecim z wyżej wymienionych elementów wyroku, uwzględniającym skargę na bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania (tj. stwierdzenia, czy doszło do rażącego naruszenia prawa). W tym przypadku warto zwrócić przede wszystkim uwagę na zwrot „rażące naruszenie prawa”, który jest kwalifikowaną postacią naruszenia prawa. Oznacza to, iż rażące naruszenie prawa winno być zarezerwowane dla sytuacji szczególnych, oczywistych i niedających się w żaden sposób usprawiedliwić (zob. m.in. wyrok WSA w Krakowie z dnia 13 lipca 2021 r., sygn. akt II SAB/Kr 98/21 oraz wyrok WSA w Warszawie z dnia 1 grudnia 2020 r., sygn. akt II SAB/Wa 200/20).
Jakie czynniki mogą zadecydować o stwierdzeniu rażącego naruszenia prawa przy udostępnianiu informacji publicznej? Może to być np.:
- brak jakiejkolwiek reakcji na wniosek
- drastyczne przekroczenie terminu na udzielenie informacji publicznej
- lekceważący stosunek organu do złożonego wniosku.
Co jednak warte podkreślenia, do wymierzania organowi grzywny czy też przyznania od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w praktyce dochodzi niezwykle rzadko – jeszcze rzadziej niż do orzeczenia rażącego naruszenia prawa. Tym samym w sprawach dotyczących udostępnienia informacji publicznej najczęściej jedyną negatywną konsekwencją dla organu wynikającą z uwzględnienia skargi na bezczynność, oprócz konieczności udostępniania wnioskowanej informacji, jest konieczność zwrotu skarżącemu kosztów postępowania.
W tym miejscu, warto też zwrócić uwagę na jeszcze jeden, bardzo istotny aspekt w całej sprawie. Mianowicie – ustalenie, czy dany wniosek został rozpatrzony w sposób prawidłowy. Konsekwencją nieprawidłowo rozpatrzonego przez dany organ wniosku, może być bowiem odwołanie się od decyzji przez wnioskodawcę, a także nałożenie na taki organ stosownej kary. Jak wygląda to w praktyce?
Odwołanie od decyzji odmownej
Jeżeli rozpatrując wniosek o udostępnienie informacji publicznej organ dojdzie do przekonania, że zachodzącą podstawy do odmowy udostępnienia informacji publicznej lub umorzenia postępowania, to powinien wydać stosowną decyzję. Wówczas wnioskodawcy będzie przysługiwać odwołanie do organu wyższego stopnia. Jeżeli odwołanie zostanie uznane za zasadne organ odwoławczy uchyli decyzję i przekaże sprawę do ponownego rozpoznania. Co istotne, organ odwoławczy nie ma kompetencji do orzekania o wymierzeniu organowi I instancji grzywny czy też do orzekania o przyznaniu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej.
Odpowiedzialność karna
W art. 23 ustawy z dnia 6 września 2001 roku, o dostępie do informacji publicznej (dalej: u.d.i.p.) przewidziano odpowiedzialność karną związaną z nieudostępnieniem informacji publicznej. Zgodnie z tym przepisem kto, wbrew ciążącemu na nim obowiązkowi, nie udostępnia informacji publicznej, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Dodać należy, że ww. czyn może zostać popełniony jedynie umyślnie.
