Dzisiejszy wpis poświęcimy kwalifikacji słupów energetycznych w ewidencji gruntów i budynków w kontekście obowiązujących przepisów. W tym także – przepisów o specustawie energetycznej.
W pierwszej kolejności należy zastanowić się czy i jaki wpływ na obowiązujące przepisy w rzeczonym zakresie ma przyjęcie przez rząd RP tak zwanej specustawy energetycznej. Czy owa specustawa wyłącza obowiązujące przepisy prawa? Warto nade wszystko podkreślić, że:
- wyłączenie stosowania przepisów ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych w odniesieniu do inwestycji objętych specustawą energetyczną nie oznacza, że realizacja tych inwestycji faktycznie nie powoduje zmiany przeznaczenia gruntów rolnych/leśnych na grunty nierolne/nieleśne.
- czy też nie prowadzi do wyłączenia tych gruntów z produkcji rolnej/leśnej.
Przepisy wyłączeniowe zawarte w specustawie energetycznej ograniczają formalności. Wyłączają one konieczność przeprowadzania postępowań dotyczących zmiany przeznaczenia gruntów i wyłączenia gruntów z produkcji rolnej/leśnej. Za sprawą przepisów specustawy, nie ma zatem konieczności uzyskiwania odrębnych decyzji. Innymi słowy: zmiana przeznaczenia gruntów i ich wyłączenie z produkcji dokonuje się w jednej decyzji, tj. tej wydawanej na podstawie specustawy energetycznej. Ta decyzja jest z kolei podstawą do dokonania zmian danych w księgach wieczystych i ewidencji gruntów i budynków.
Jak powyższe przepisy mają się do tematu słupów energetycznych? Przede wszystkim należy ustalić czy budowa słupów energetycznych zawierających fundamenty, na terenach oznaczonych jako LS, powoduje zmianę przeznaczenia tych gruntów i wymaga ich wyłączenia z produkcji leśnej. Należy jednak pamiętać, że kwestia ta nie jest jednolicie rozstrzygana m.in. w orzecznictwie sądów administracyjnych. Jak dotąd, w większości przypadków wyroki dotyczyły gruntów rolnych. Co jednak istotne, wnioski płynące z tych orzeczeń można odpowiednio stosować także w sprawach dotyczących gruntów leśnych. To czy posadowienie danego obiektu na gruncie zmienia jego przeznaczenie i powoduje wyłączenie go z danej produkcji (rolnej bądź leśnej) zależy przede wszystkim od tego czy możliwe jest dalsze korzystanie z tego gruntu na cele rolne lub leśne, nawet pomimo realizacji takiego obiektu, jak słup energetyczny.
NSA w wyroku z dnia 12 września 2017 r. (ygn.. II OSK 2884/16) podkreślił, że „lokalizacja podziemnego kabla energetycznego i światłowodowego na gruncie rolnym, poniżej warstwy wegetacyjnej gleby, nie powoduje obowiązku zmiany przeznaczenia gruntu na cele nierolnicze ani wyłączenia tego gruntu z produkcji. Jeśli planowana inwestycja, ze względu na zlokalizowanie kabli pod ziemią poniżej warstwy wegetacyjnej gleby, nie spowoduje konieczności zaprzestania rolniczego użytkowania gruntów ani nie zakłóci tego użytkowania, to nie można jej potraktować jako przeznaczenie gruntów na cele nierolnicze”. Wskazane stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowo-administracyjnym. W wyroku z dnia 21 września 2010 r. (ygn.. Akt II OSK 1432/09), również NSA stwierdził, że „Ustawienie słupa i ułożenie w ziemi kabla nie spowoduje wyłączenia gruntów z produkcji rolnej, skoro zgodnie z art. 4 pkt 11 ustawy z 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych wyłączeniem gruntów z produkcji jest rozpoczęcie innego niż rolnicze lub leśne użytkowania gruntów.”
W odniesieniu do gruntów leśnych należy także podkreślić, że zgodnie z art. 3 pkt 2 ustawy o lasach, lasem są m.in. tereny pod liniami energetycznymi. Dodatkowo, zgodnie z definicją lasu, teren pozbawiony zalesienia, ale nadal przeznaczony do produkcji leśnej lub związany z gospodarką leśną, pozostaje gruntem leśnym. Zatem realizacja inwestycji energetycznej nie oznacza automatycznie zmiany przeznaczenia terenu leśnego na teren nieleśny.
Warto przywołać wyrok NSA z dnia 9 czerwca 2016 r. (ygn.. II FSK 1156/14), w którym Sąd ten stwierdził, że „Za fakt oczywisty należy uznać oddziaływanie linii energetycznych wysokiego napięcia na otoczenie. Z licznych opracowań wynika, że zarówno w fazie budowy urządzeń, jak i podczas ich eksploatacji ulegają zniszczeniu gleby znajdujące się wzdłuż trasy przebiegu z racji pracy ciężkiego sprzętu transportowo-budowlanego przy wykopach pod fundamenty, montażu i ustawianiu słupów oraz naciąganiu przewodów. Podstawowa wycinka drzew może wynosić, w miejscu przebiegu przez lasy, od 18 do 50 m szerokości, czyli następuje utrata 180–500 a powierzchni leśnej na 1 km. („Infrastruktura i ekologia terenów wiejskich” Nr 2/2005, Polska Akademia Nauk, Oddział w Krakowie, s. 47–59, Komisja Technicznej Infrastruktury Wsi, Krzysztof Koreleski „Oddziaływanie napowietrznych linii energetycznych na środowisko człowieka”). Mając na uwadze powyższe, a także przytoczone powyżej definicje działalności leśnej, należy przyjąć, że w rejonie pasów technicznych niemożliwe jest prowadzenie działalności leśnej w zakresie ochrony i zagospodarowania lasu. Niemożliwe jest także utrzymywania i powiększania zasobów i upraw leśnych. Wzdłuż linii przesyłowych o napięciu 400 i 750 kV powstają strefy niesprzyjające rozwojowi życia biologicznego (S. Kozłowski „Gospodarka a środowisko”, Warszawa 1991, Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 30 października 2003 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów pól elektromagnetycznych w środowisku oraz sposobów sprawdzenia dotrzymania tych poziomów (Dz.U. Nr 192, poz. 1883)”.
Podobnie w odniesieniu do sytuowania słupów z fundamentami (co prawda na gruntach rolnych) wypowiedział się sekretarz stanu w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi. W odpowiedzi na interpelację nr 21490 w sprawie przeznaczania gruntów rolnych i leśnych na cele nierolnicze i nieleśnewskazał on, że: „przeznaczenie gruntów rolnych na cele nierolnicze będzie konieczne w przypadku budowy linii energetycznych wysokiego napięcia w przypadku zastosowania technologii ustawiania słupów dla podwieszania projektowanej linii energetycznej, która wymaga założenia fundamentów o średnicy dochodzącej np. do 2,30 m pod jedną stopę na głębokości nawet do 3,40 m. Technologia ta przewiduje założenie fundamentów na cztery stopy, które są usytuowane od siebie też w odpowiedniej odległości, a masa tych czterech stóp dochodzi nawet do 11 t. Wykonanie tak głębokich i na znacznej powierzchni wierceń pod podstawy słupów powoduje więc przemieszczenie dużych mas ziemnych i naruszenie na znacznej powierzchni struktury gleby, co przyczyni się do degradacji tej gleby. Ponadto rozstawienie tych słupów uniemożliwi pod nimi, jak i na uwrociach rolnicze użytkowanie gruntów. W związku z powyższym w takich przypadkach jest wymagane przeznaczenie gruntów rolnych na cele nierolnicze, a następnie wyłączenie gruntów z produkcji rolniczej w stosunku do powierzchni znajdującej się pod stopami słupa i pomiędzy stopami słupów, a także w ich otoczeniu, a zatem wyłączeniu powinna podlegać cała powierzchnia podstawy słupa. [1]
Wobec powyższego, należy przyjąć, że jeśli jakakolwiek inwestycja na danym obszarze mogłaby spowodować konieczność zaprzestania rolniczego/leśnego użytkowania gruntów albo zakłócić takie jego użytkowanie, to należy ją potraktować jako zmieniającą przeznaczenie gruntów na cele nierolnicze/nieleśne.
W związku z tym, o czym piszemy powyżej – rozstrzyganie w kwestiach umiejscawiania słupów energetycznych na terenach Lasów Państwowych nie zawsze jest oczywiste. Każda tego typu sprawa powinna być traktowana niezależnie.
[1] Odpowiedź na interpelację nr 21490 z dnia 7 listopada 2013 r., dostępna pod linkiem: https://www.sejm.gov.pl/Sejm7.nsf/InterpelacjaTresc.xsp?key=313BA2DC
