Dzisiejszy wpis poświęcimy w całości na zagadnienia związane ze zwolnieniami z należności i opłat rocznych na podstawie art. 12a ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (dalej: u.o.g.r.l.). Przyjrzymy się bliżej konkretnym przesłankom do zastosowania sankcji z art. 28 ust. 2 u.o.g.r.l, w kontekście nieuprawnionego (nieumocowanego prawnie) wyłączenia gruntów z produkcji leśnej.
Skoro we wstępie mowa była o umocowaniach prawnych – zacznijmy od objaśnienia kilku istotnych dla sprawy paragrafów. O czym dokładnie mówi art. 12a u.o.g.r.l.? Zgodnie z jego treścią, obowiązek uiszczenia należności i opłat rocznych, a w odniesieniu do gruntów leśnych również jednorazowego odszkodowania, o którym mowa w art. 12 ust. 1 u.o.g.r.l., nie dotyczy wyłączenia gruntów z produkcji rolniczej lub leśnej na cele budownictwa mieszkaniowego. Mowa tu o następujących wielkościach:
- do 0,05 ha w przypadku budynku jednorodzinnego;
- do 0,02 ha, na każdy lokal mieszkalny, w przypadku budynku wielorodzinnego.
Aby jeszcze bardziej sprecyzować temat – warto wspomnieć, że przepis ten odnosi się do art. 12 ust. 1 u.o.g.r.l., regulującego należności i opłaty roczne w przypadku wydania decyzji zezwalającej na wyłączenie gruntu leśnego z produkcji. Natomiast art. 28 ust. 2 u.o.g.r.l. stanowi, że w razie stwierdzenia, że grunty przeznaczone w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego na cele nierolnicze lub nieleśne zostały wyłączone z produkcji bez decyzji, o której mowa w art. 11 ust. 1 i 2 u.o.g.r.l., decyzję taką wydaje się z urzędu, podwyższając jednocześnie wysokość należności o 10%.
Konsekwencją wydania decyzji z art. 11 ust. 1 ustawy u.o.g.r.l., zezwalającej na wyłączenie gruntów z produkcji, jest nałożenie obowiązków wynikających z art. 12 ust. 1 u.o.g.r.l. Przepis ten będzie miał też zastosowanie do decyzji wydanej z mocy art. 28 ust. 2 u.o.g.r.l. w aspekcie obowiązków obciążających stronę, do którego odsyła sformułowanie “decyzję taką”, a wiec odpowiadającą wymogom art. 11 ust. 1 u.o.g.r.l. w związku z art. 12 ust. 1 u.o.g.r.l.. Tak jak zostało wspomniane powyżej, decyzja wydana na podstawie art. 28 ust. 2 u.o.g.r.l. zawiera też dodatkowy element. Można wręcz powiedzieć, że jest to sankcja za “samowolne” wyłączenie gruntów przeznaczonych na cele nieleśne w planie zagospodarowania przestrzennego. Owa sankcja stanowi równowartość podwyższenia wysokości należności o 10%.
Przykładowo, jeśli dochodzi do samowolnego faktycznego wyłączenia gruntu przeznaczonego w mpzp na cele nieleśne z produkcji leśnej celem wybudowania budynku jednorodzinnego, spełniającego przesłanki wskazane w art. 12a u.o.g.r.l. powstaje wątpliwość, czy zwolnienie z należności i opłat rocznych uregulowane w art. 12a u.o.g.r.l. przysługuje również w sytuacji samowolnego wyłączenia z produkcji leśnej.
Tego typu sytuacje nie pojawiają się jednak w najnowszym orzecznictwie. Mamy za to do czynienia ze starszym poglądem, zgodnym z celami ustawy (tj. ochrona gruntów rolnych i leśnych), w którym WSA w Warszawie wskazał: „za bezzasadny Sąd uznał również zarzut Skarżącej naruszenia przez Starostę art. 12a ustawy, poprzez jego niezastosowanie, zgodnie z którym, obowiązek uiszczenia należności i opłat rocznych, a w odniesieniu do gruntów leśnych również jednorazowego odszkodowania, nie dotyczy wyłączenia gruntów z produkcji rolniczej lub leśnej na cele budownictwa mieszkaniowego. Wskazać należy, iż określone w art. 12a ustawy zwolnienie, dotyczy sytuacji, gdy strona wyłącza grunt z produkcji rolniczej zgodnie z obowiązującymi przepisami. Tymczasem jak bezspornie wynika z akt sprawy, Spółka takiego wyłączenia dokonała niezgodnie z procedurą ustawową, bez stosownej decyzji, a zatem zaistniały podstawy do obciążenia jej należnością w trybie art. 28 ust. 2 ustawy” [Wyrok WSA w Warszawie z 4.08.2009 r., IV SA/Wa 740/09, LEX nr 556760]. Warto też wspomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny utrzymał wskazany wyrok w mocy, jednak nie wypowiadał się bezpośrednio na temat zależności między zwolnieniem z opłat i należności z art. 12a a sankcją za samowolne wyłączenie gruntu z produkcji z art. 28 ust. 2 u.o.g.r.l.
Z powyższego orzeczenia wypływa wniosek, że w przypadku ziszczenia się przesłanek do zastosowania art. 28 ust. 2 u.o.g.r.l. i sankcji za samowolne wyłączenie gruntu z produkcji, nie ma podstaw do zastosowania zwolnienia z należności i opłat rocznych na podstawie art. 12a u.o.g.r.l.
